به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی «فولادسازان»، صنعت نورد مقاطع فولادی ایران در شرایطی با ظرفیت‌های نصب‌شده قابل‌توجه روبه‌رو است که محدودیت انرژی، کاهش تقاضای داخلی، دشواری تامین مواد اولیه و موانع صادراتی، بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها را با چالش مواجه کرده‌اند. در چنین فضایی، استفاده از فناوری‌های جدید، کاهش مصرف انرژی و افزایش بازدهی تولید می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ قدرت رقابت واحدهای نورد داشته باشد.

شرکت تولیدی خیام سپهر فولاد نیشابور از جمله مجموعه‌های تازه‌وارد به بازار مقاطع فولادی است که خط تولید خود را با ظرفیت اسمی ۵۰۰ هزار تن در سال راه‌اندازی کرده و توسعه تولید تیرآهن، ناودانی و نبشی را در دستور کار قرار داده است. خبرنگار «فلزات آنلاین» در گفت‌وگو با دکتر علی محمدی، مدیرعامل شرکت تولیدی خیام سپهر فولاد نیشابور، ظرفیت‌ها، ویژگی‌های فنی خط تولید، برنامه‌های توسعه‌ای و چالش‌های پیش روی این مجموعه را بررسی کرده است که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.

در ابتدا درباره ظرفیت تولید و سبد محصولات شرکت تولیدی خیام سپهر فولاد نیشابور توضیح دهید.

شرکت تولیدی خیام سپهر فولاد نیشابور با هدف تولید مقاطع فولادی استاندارد و باکیفیت شکل گرفته است و خط تولید آن برای دستیابی به ظرفیت اسمی ۵۰۰ هزار تن محصول در سال طراحی و راه‌اندازی شده است. سبد محصولات پیش‌بینی‌شده شرکت شامل تیرآهن در ابعاد ۱۰۰ تا ۲۴۰ میلی‌متر، ناودانی در ابعاد ۸۰ تا ۲۴۰ میلی‌متر و نبشی در ابعاد ۷۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر است. در حال حاضر نیز سبد محصولات تیرآهن شرکت در سایزهای ۱۲ تا ۲۴ تکمیل شده و توسعه سایر مقاطع متناسب با شرایط بازار و میزان تقاضای موثر در حال پیگیری است.

یکی از تمایزهای محصولات شرکت خیام سپهر فولاد، استفاده از فولاد گرید S275 به جای S235 است. استفاده از این گرید، مقاومت کششی محصول را حدود ۱۷ درصد افزایش می‌دهد، در حالی که تغییر ضریب انبساط طولی آن حدود ۳ درصد است. این ویژگی می‌تواند به مهندسان محاسب کمک کند تا با حفظ الزامات مقاومتی سازه، وزن آهن‌آلات مصرفی را کاهش دهند. به عبارت دیگر، امکان سبک‌سازی سازه بدون افت محسوس مقاومت در برابر نیروهای فشاری، خمشی، پیچشی و بارهای ناشی از زلزله فراهم می‌شود. البته نحوه استفاده از هر مقطع و گرید فولادی باید بر اساس محاسبات مهندسی، ضوابط طراحی و استانداردهای مربوط به هر پروژه تعیین شود.

خط نورد این مجموعه از نظر تجهیزات و فناوری چه ویژگی‌هایی دارد؟

خط نورد مقاطع متوسط تا نیمه‌سنگین شرکت خیام سپهر فولاد نیشابور یکی از خطوط مدرن کشور، به‌ویژه در زمینه تولید انواع تیرآهن سبک و سنگین محسوب می‌شود. تجهیزات مکانیکی، الکترونیکی و اتوماسیون این خط بر مبنای فناوری روز اروپا و سیستم SMS-NCO طراحی شده‌اند. تمامی تجهیزات برقی و سامانه‌های اتوماسیون خط نیز از برند ABB و مربوط به سال ۲۰۲۲ هستند. بهره‌گیری از این سطح فناوری به ما امکان داده است که فرآیند تولید را با دقت بالا کنترل کنیم و کیفیت ابعادی، وزن و مشخصات مکانیکی محصولات را در محدوده استاندارد نگه داریم.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خط تولید شرکت، سطح بالای اتوماسیون آن است. فرآیند تولید از زمان قرار گرفتن شمش روی سکوهای شارژ کوره پیش‌گرم تا مراحل نورد، انتقال، برش، کنترل و بسته‌بندی محصول در قالب بندیل‌های پنج تنی، به‌صورت خودکار انجام می‌شود. این ساختار، وابستگی فرآیند تولید به مداخله مستقیم نیروی انسانی را کاهش می‌دهد و احتمال بروز خطاهای عملیاتی را نیز به حداقل می‌رساند. همچنین اپراتورها می‌توانند تمام مراحل تولید را از طریق پنل‌های مدیریتی مستقر در اتاق کنترل رصد کرده و در صورت لزوم، تنظیمات مورد نیاز را به‌صورت لحظه‌ای اعمال کنند. آرایش خط تولید نیز به‌صورت U شکل طراحی شده است. به همین دلیل، خطی با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن در سال تنها در فضایی به طول حدود ۲۲۰ متر مستقر شده و در عین استفاده بهینه از فضای کارخانه، نیاز به نیروی انسانی گسترده نیز کاهش یافته است.

در سیستم تنظیم قفسه‌های نورد از روش Zeroing و انکودرهای ابسلوت یا Absolute Encoder استفاده شده است. این تجهیزات امکان کنترل دقیق موقعیت قفسه‌ها را فراهم می‌کنند و نقش مهمی در دستیابی به ابعاد استاندارد و مدیریت وزن محصول دارند. اطلاعات مربوط به موقعیت و تنظیم قفسه‌ها به‌صورت لحظه‌ای در اتاق کنترل نمایش داده می‌شود و اپراتور می‌تواند تغییرات لازم را با دقت بالا اعمال کند. این قابلیت باعث می‌شود محصول نهایی از نظر ابعاد، ضخامت، وزن و شکل هندسی، یکنواختی بیشتری داشته باشد. قفسه‌های Housingless مورد استفاده در این خط از توان بالا و لقی یا Backlash نزدیک به صفر در محورهای افقی و عمودی برخوردار هستند. این ویژگی امکان تولید تیرآهن‌هایی با تقارن بالا و زاویه دقیق میان جان و بال را فراهم می‌کند.

تقارن و دقت هندسی تیرآهن در مراحل مصرف اهمیت زیادی دارد. زمانی که جان و بال مقطع در موقعیت صحیح قرار داشته باشند، عملیات مونتاژ، جوشکاری، اتصال پیچ و مهره‌ای و سربه‌سر کردن مقاطع با سرعت و دقت بیشتری انجام می‌شود. این موضوع برای سازندگان سازه‌های فلزی و پیمانکارانی که به دقت ابعادی محصولات نیاز دارند، یک مزیت عملیاتی مهم است. از سوی دیگر، طراحی این قفسه‌ها فرآیند تنظیم خط را برای اپراتورها تسهیل کرده و مدت‌زمان تغییر سایز یا اصلاح تنظیمات تولید را کاهش می‌دهد.

محصولات تولیدشده به‌صورت مستقیم و آنلاین روی خط توزین می‌شوند. اپراتور می‌تواند وزن محصول را به‌صورت لحظه‌ای مشاهده کند و از انطباق آن با محدوده تعیین‌شده در استاندارد اطمینان یابد. این سیستم از تولید مقاطع خارج از محدوده وزنی جلوگیری می‌کند. برای مثال، تولید محصولی سنگین‌تر از میزان استاندارد، علاوه بر افزایش مصرف مواد اولیه، هزینه تولید را بالا می‌برد و موجب هدررفت منابع می‌شود. توزین آنلاین به ما اجازه می‌دهد تنظیمات خط را در همان زمان تولید اصلاح کنیم و وزن محصول را در محدوده هدف نگه داریم.

کوره پیش‌گرم مورد استفاده در این خط از نوع Walking Beam آبگرد و ساخت شرکت FourSys ایتالیا است. این کوره به مشعل‌هایی با سیستم احتراق چندشیاره مارپیچ مجهز شده که احتراق یکنواخت و با راندمان بالا را امکان‌پذیر می‌کند. میزان مصرف گاز کوره حدود ۳۳ مترمکعب به ازای تولید هر تن محصول است؛ در حالی که مصرف گاز برخی کوره‌های متداول کشور بین ۴۵ تا ۵۰ مترمکعب به ازای هر تن برآورد می‌شود. این تفاوت، به‌ویژه در شرایط ناترازی انرژی و افزایش هزینه حامل‌های انرژی، مزیت مهمی برای کارخانه به شمار می‌آید.

همچنین استفاده از موتورهای AC کم‌مصرف و انتخاب نسبت‌های تبدیل مناسب در گیربکس‌ها، مصرف برق خط را کاهش داده است. برآورد ما این است که مصرف انرژی خط در زمان فعالیت با ظرفیت کامل، حدود ۲۰ درصد کمتر از خطوط نورد هم‌رده باشد. طراحی تجهیزات به‌گونه‌ای انجام شده است که علاوه بر کاهش مصرف انرژی، هزینه‌های تعمیرات و نگهداری نیز کنترل شود.

تولید رسمی شرکت از چه زمانی آغاز شد و در زمینه دریافت استانداردها چه عملکردی داشتید؟

تولید رسمی شرکت از خردادماه سال ۱۴۰۳ آغاز شد. با وجود اینکه فعالیت تولیدی مجموعه سابقه طولانی ندارد، با اتکا به نیروهای متخصص و باتجربه توانستیم در کمتر از سه ماه، پروانه استاندارد ملی دو گروه از محصولات تیرآهن را دریافت کنیم. این مجوزها شامل تیرآهن‌های بال نیم‌پهن سبک مطابق استاندارد ملی شماره ۱۶۳۴۸ در گروه I-7 و تیرآهن‌های بال نیم‌پهن سنگین مطابق استاندارد ملی شماره ۱۷۹۱ در گروه I-2 می‌شوند. دریافت این پروانه‌ها در مدت‌زمان کوتاه، نتیجه هماهنگی میان واحدهای تولید، کنترل کیفیت، آزمایشگاه و فنی کارخانه بود. از ابتدای راه‌اندازی خط تلاش کردیم کنترل کیفیت را به مرحله نهایی تولید محدود نکنیم و کیفیت را در تمام مراحل، از ورود شمش تا بسته‌بندی محصول، مورد پایش قرار دهیم.

برنامه تولید شرکت برای سال‌های ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ چیست؟

هدف‌گذاری ما برای سال ۱۴۰۵، عرضه بیش از ۵۰ درصد ظرفیت نامی کارخانه است؛ به این معنا که قصد داریم بیش از ۲۵۰ هزار تن محصول را در بازارهای داخلی و خارجی عرضه کنیم. برای سال ۱۴۰۶ نیز دستیابی به ظرفیت کامل ۵۰۰ هزار تن در سال را هدف‌گذاری کرده‌ایم. تحقق این برنامه علاوه بر آمادگی فنی کارخانه، به تامین پایدار انرژی، دسترسی به شمش، شرایط تقاضای داخلی و امکان حضور در بازارهای صادراتی وابسته است. از نظر فنی، خط تولید برای دستیابی به ظرفیت اسمی طراحی شده است اما استمرار تولید و استفاده کامل از تجهیزات، نیازمند فراهم بودن زیرساخت‌های بیرونی و ثبات بیشتر در محیط کسب‌وکار است.

چه برنامه‌ای برای توسعه سبد محصولات دارید؟

سبد تیرآهن شرکت در حال حاضر در سایزهای ۱۲ تا ۲۴ تکمیل شده است. در گام بعدی، تولید مقطع H-140 در سه گرید A، AA و B را برنامه‌ریزی کرده‌ایم و این محصول به‌زودی وارد بازار خواهد شد. امکان تولید مقطع H-120 نیز در خط وجود دارد. در صورتی که تقاضای موثر و سفارش مشخصی از سوی بازار شکل بگیرد، می‌توانیم حداکثر ظرف مدت کمتر از شش ماه، مقدمات فنی تولید این محصول را فراهم کرده و آن را به مرحله عرضه برسانیم. راهبرد ما در توسعه محصول این است که از افزایش غیرهدفمند تنوع جلوگیری کنیم و محصولات جدید را متناسب با نیاز واقعی مصرف‌کنندگان، شرایط بازار و قابلیت فروش پایدار توسعه دهیم.

مهم‌ترین دستاورد شرکت از زمان آغاز فعالیت تاکنون چه بوده است؟

مهم‌ترین دستاورد ما تثبیت کیفیت محصولات و ورود سریع به بازار مقاطع فولادی بوده است. در بازاری که مصرف‌کنندگان نسبت به کیفیت، وزن، دقت ابعادی و رفتار محصول در زمان اجرا حساس هستند، جلب اعتماد مشتریان جدید به‌سادگی امکان‌پذیر نیست. بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته، کنترل مستمر فرآیند تولید و حضور نیروهای متخصص باعث شده است محصولات شرکت در مدت‌زمان کوتاهی مورد توجه بخشی از فعالان بازار قرار بگیرند. هدف ما این است که این اعتماد را از طریق حفظ ثبات کیفیت، تحویل منظم و پاسخ‌گویی به نیاز مصرف‌کنندگان توسعه دهیم. معتقدیم مزیت رقابتی پایدار تنها با تبلیغات ایجاد نمی‌شود و باید در کیفیت واقعی محصول، خدمات فروش و تجربه مصرف‌کننده قابل مشاهده باشد.

ناترازی انرژی چه تاثیری بر فعالیت واحدهای نورد دارد؟

ناترازی انرژی در حال حاضر یکی از جدی‌ترین چالش‌های صنعت فولاد است. محدودیت برق در فصل گرم معمولا از اواخر اردیبهشت‌ماه آغاز می‌شود و تا اواخر شهریورماه ادامه دارد. میزان محدودیت مصرف در برخی مقاطع از هشت ساعت آغاز می‌شود و گاهی به بیش از ۱۸ ساعت یا حتی قطعی کامل در شبانه‌روز می‌رسد. در فصل سرد نیز از اواخر آذرماه با محدودیت یا قطع گاز و دشواری تامین سوخت کوره‌ها مواجه می‌شویم. در مجموع، محدودیت‌های انرژی می‌توانند فعالیت تولیدی را در حدود ۱۵۰ روز از سال تحت تاثیر قرار دهند. یک واحد تولیدی زمانی اقتصادی است که بتواند از ظرفیت تجهیزات خود به‌صورت مستمر استفاده کند. توقف‌های طولانی علاوه بر کاهش تولید، هزینه‌های سربار، استهلاک، نگهداری نیروی انسانی و تعهدات مالی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، ناترازی انرژی حتی توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری‌های جدید در صنایع انرژی‌بر را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است.

واحدهای نورد مستقل در زمینه تامین شمش با چه مشکلاتی مواجه هستند؟

واحدهایی که زنجیره بالادستی و ظرفیت اختصاصی تولید شمش ندارند، مواد اولیه خود را از بازار و تولیدکنندگان شمش تامین می‌کنند. زمانی که محدودیت برق برای کوره‌های قوس الکتریکی اعمال می‌شود، میزان تولید و عرضه شمش در بازار کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، فولادسازان بزرگ معمولا تامین نیاز واحدهای زیرمجموعه یا خطوط داخلی خود را در اولویت قرار می‌دهند و سهم کمتری از شمش به بازار آزاد عرضه می‌شود. نتیجه این وضعیت، کاهش دسترسی واحدهای نورد مستقل به مواد اولیه و افزایش فشار بر هزینه‌های تولید است. تولیدکننده نوردی ممکن است از نظر برق و گاز امکان فعالیت داشته باشد اما به دلیل نبود شمش نتواند خط خود را فعال نگه دارد. بنابراین محدودیت انرژی در حلقه فولادسازی، به‌صورت غیرمستقیم بر حلقه نورد نیز اثر می‌گذارد.

کارخانه شرکت خیام سپهر فولاد نیشابور در شمال شرق کشور مستقر است، در حالی که بخش قابل‌توجهی از تولیدکنندگان شمش در مناطق مرکزی ایران قرار دارند. به همین دلیل، حمل مواد اولیه تا کارخانه هزینه قابل‌توجهی به مجموعه تحمیل می‌کند. نوسان کرایه‌ها، محدودیت ناوگان حمل و فاصله جغرافیایی می‌تواند در برخی دوره‌ها بخش مهمی از حاشیه سود نوردکاران را از بین ببرد. محصول نهایی نیز باید از کارخانه به بازارهای مصرف یا مبادی صادراتی منتقل شود؛ بنابراین هزینه حمل هم در سمت تامین مواد اولیه و هم در سمت فروش محصول وجود دارد. توسعه زیرساخت‌های ریلی، افزایش دسترسی واحدهای تولیدی به شبکه حمل‌ونقل مقرون‌به‌صرفه و ایجاد توازن جغرافیایی در زنجیره فولاد می‌تواند بخشی از این فشار را کاهش دهد.

وضعیت صادرات مقاطع فولادی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

صادرات می‌تواند بخشی از کاهش تقاضای داخلی را جبران کند اما صادرکنندگان با مجموعه‌ای از موانع روبه‌رو هستند. محدودیت دسترسی به شبکه بانکی بین‌المللی، دشواری نقل‌وانتقال پول، هزینه‌های مالی و تغییرات مقررات، حضور پایدار در بازارهای خارجی را دشوار کرده است. از سوی دیگر، الزامات مربوط به بازگشت ارز صادراتی باید به‌گونه‌ای تنظیم شوند که ضمن تامین منافع ارزی کشور، واقعیت‌های تجارت خارجی و هزینه‌های صادرکننده را نیز در نظر بگیرند. زمانی که هزینه بازگشت ارز و اختلاف نرخ‌ها بخش مهمی از سود صادرات را از بین می‌برد، انگیزه تولیدکننده برای توسعه بازارهای فرامرزی کاهش می‌یابد. راهبرد ما در حوزه صادرات، تمرکز بر کیفیت محصول است. تلاش می‌کنیم با ارائه مقاطع دارای کیفیت و دقت ابعادی مناسب، سهمی از بازار رقبای منطقه‌ای در کشورهای هدف به دست آوریم. رقابت صرفا بر مبنای قیمت، راهبرد پایداری نیست و کیفیت باید به یکی از عوامل اصلی نفوذ در بازار تبدیل شود.

رکود بازار داخلی و مازاد ظرفیت چه اثری بر صنعت نورد گذاشته است؟

ظرفیت نصب‌شده نورد مقاطع در کشور بسیار بیشتر از میزان تولید و مصرف واقعی است. بر اساس گزارش‌های موجود، ظرفیت بالقوه تولید تیرآهن در کشور بیش از هشت میلیون تن برآورد می‌شود، در حالی که تولید واقعی سالانه کمتر از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن است. به این ترتیب، بخش بزرگی از ظرفیت‌های ایجادشده بلااستفاده باقی مانده‌اند. کاهش ساخت‌وساز، افت قدرت خرید بخش خصوصی و کندی اجرای پروژه‌های عمرانی باعث شده است تقاضای مقاطع فولادی متناسب با ظرفیت ایجادشده رشد نکند. در چنین بازاری، رقابت میان تولیدکنندگان افزایش می‌یابد و بعضی واحدها ناچار می‌شوند با حداقل حاشیه سود فعالیت کنند. فاصله میان اهداف تعیین‌شده در اسناد توسعه‌ای و میزان تولید واقعی فولاد نیز نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت به‌تنهایی کافی نیست. توسعه زنجیره فولاد باید متناسب با تقاضای داخلی، زیرساخت انرژی، توان صادرات و ظرفیت حمل‌ونقل انجام شود.

شرکت برای حفظ بهره‌وری در این شرایط چه اقداماتی انجام داده است؟

نخستین اقدام ما، استفاده حداکثری از اتوماسیون و بهینه‌سازی آرایش خط بوده است. طراحی U شکل خط و استقرار تجهیزات در فضایی محدود، زمان و هزینه جابه‌جایی مواد را کاهش داده و نیاز به نیروی انسانی گسترده را نیز کنترل کرده است. موضوع دوم، افزایش بازدهی تبدیل شمش به محصول است. بازده یا Yield تولید در کارخانه به حدود ۹۶ درصد رسیده است؛ در حالی که میانگین برخی خطوط نورد مقاطع کشور کمتر از ۹۵ درصد برآورد می‌شود. حتی یک درصد افزایش بازده در مقیاس تولید صنعتی، می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر کاهش ضایعات و بهای تمام‌شده داشته باشد. محور سوم، کاهش مصرف انرژی است. تجهیزات خط به‌گونه‌ای انتخاب شده‌اند که مصرف گاز و برق را نسبت به خطوط هم‌رده کاهش دهند. این مزیت در شرایط محدودیت انرژی و افزایش هزینه‌های تولید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در مجموع، راه بقا در شرایط فعلی، افزایش بهره‌وری، کاهش توقف‌ها، کنترل ضایعات، مدیریت مصرف انرژی و تولید محصولی است که بازار حاضر باشد بابت کیفیت آن هزینه پرداخت کند.

برای رونق بازار داخلی مقاطع فولادی چه اقداماتی ضروری است؟ سیاست شرکت در زمینه بازار داخلی چیست؟

بازار مقاطع فولادی ارتباط مستقیمی با وضعیت ساخت‌وساز و پروژه‌های عمرانی دارد. بدون رونق بخش مسکن، نمی‌توان انتظار داشت تقاضای تیرآهن، نبشی و ناودانی به شکل پایدار افزایش یابد. ورود موثر دولت به پروژه‌های انبوه‌سازی و مسکن ملی، تامین مالی پروژه‌ها و افزایش قدرت خرید بخش خصوصی می‌تواند تحرک بیشتری در بازار ایجاد کند. البته اجرای پروژه‌ها باید واقعی، مستمر و همراه با تامین منابع باشد؛ زیرا اعلام طرح‌های بزرگ بدون آغاز عملیات اجرایی، تاثیر پایداری بر تقاضای فولاد نخواهد داشت. همچنین تکمیل پروژه‌های زیرساختی، صنعتی و حمل‌ونقلی می‌تواند بخشی از ظرفیت خالی صنعت فولاد و نورد را فعال کند.

شرکت تولیدی خیام سپهر فولاد نیشابور خود را متعهد به رعایت الزامات و مقررات بازار سرمایه می‌داند و محصولات شرکت در بستر بورس کالای ایران عرضه می‌شوند. عرضه در بورس کالا می‌تواند به شفافیت قیمت، دسترسی منصفانه خریداران و ثبت دقیق معاملات کمک کند. ما تلاش می‌کنیم برنامه‌های عرضه را متناسب با میزان تولید و شرایط بازار تنظیم کرده و تعهدات خود را در زمینه تحویل محصول و رعایت ضوابط قانونی به‌طور کامل اجرا کنیم. راهبرد نهایی شرکت، دستیابی تدریجی به ظرفیت کامل تولید، توسعه بازارهای داخلی و صادراتی و تثبیت جایگاه برند خیام سپهر فولاد نیشابور در بازار مقاطع فولادی است. دستیابی به این اهداف به تلاش مجموعه وابسته است اما تامین پایدار انرژی، مواد اولیه و زیرساخت‌های لازم نیز نقشی تعیین‌کننده در تحقق آن‌ها خواهد داشت.