صنعت فولاد کشور در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی از جمله محدودیت‌های انرژی، نوسانات تأمین مواد اولیه و پیامدهای جنگ چهل‌روزه مواجه بوده است؛ شرایطی که ضرورت توجه به تاب‌آوری تولید، مدیریت ریسک و توسعه زیرساخت‌های پایدار را بیش از پیش نمایان کرده است. در این میان، شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سناباد (سیمیدکو)، به‌عنوان یکی از شرکت‌های هلدینگ گروه فولاد خوزستان و از مجموعه‌های فعال در منطقه معدنی سنگان خواف، با تکیه بر ظرفیت‌های تولیدی، ذخیره‌سازی استراتژیک مواد اولیه، هوشمندسازی فرایندها، بومی‌سازی تجهیزات و توسعه زیرساخت‌های انرژی و آب، مسیر ارتقای بهره‌وری و تقویت جایگاه خود در زنجیره فولاد کشور را دنبال می‌کند. این رویکرد می‌تواند ضمن تضمین تداوم تولید در شرایط بحرانی، زمینه افزایش ظرفیت تولید و تکمیل زنجیره ارزش فولاد در شمال‌شرق کشور را فراهم کند.

خبرنگار پایگاه خبری و تحلیلی «رسانه» در گفت‌وگویی با محمد مدنی‌فر، مدیرعامل شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سناباد (سیمیدکو)، عملکرد این شرکت در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵، برنامه‌های هوشمندسازی و توسعه فناوری دیجیتال، نقش آن در تأمین پایدار خوراک فولادسازان، اقدامات انجام‌شده در حوزه نوسازی و بومی‌سازی تجهیزات و چشم‌انداز توسعه این مجموعه در افق ۱۴۰۹ را بررسی کرده است که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:

سیمیدکو در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ چه عملکردی در بخش‌های تولید، فروش و تحقق برنامه‌های عملیاتی داشته است؟ مهم‌ترین دستاوردهای این شرکت در این دوره چه بوده و تا چه میزان اهداف پیش‌بینی‌شده محقق شده‌اند؟

سال ۱۴۰۵ برای ما از همان روزهای آغازین با چالش‌های غیرقابل پیش‌بینی همراه بود. جنگ اتفاق افتاد، معادن نتوانستند کلوخه را به‌اندازه برنامه به کارخانه تحویل دهند و به‌موازات آن، محدودیت‌های برق در فصل گرما نیز اثر خود را بر کل زنجیره گذاشت. در این شرایط، حدود ۸۵۰ هزار تن کلوخه به کارخانه رسید؛ یعنی تقریباً یک‌سوم برنامه. بااین‌حال، نکته‌ای که بیش از همه اهمیت دارد، این است که خطوط تولید سیمیدکو در این مدت به کار خود ادامه دادند؛ هم در روزهای جنگ و هم بعد از آن.

نتیجه این تاب‌آوری در اعداد خودش را نشان می‌دهد: در شش‌ماهه نخست امسال حدود یک میلیون و ۷۰ هزار تن کنسانتره و ۸۴۶ هزار تن گندله تولید کردیم که تولید گندله نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۰ درصد رشد داشته است. این میزان تولید کنسانتره حاصل برنامه‌ریزی استراتژیک و داشتن ذخیره استراتژیک کلوخه و سنگ دانه‌بندی است که موجب افزایش تاب‌آوری سازمان شده است. جالب است بدانید حتی در فروردین‌ماه، یعنی دقیقاً در روزهای جنگ، تولید کنسانتره ما جلوتر از برنامه حرکت می‌کرد و تعمیرات سالانه کارخانه گندله‌سازی نیز مطابق زمان‌بندی، در شهریور انجام شد.

در حوزه فروش نیز حدود ۷۶۷ هزار تن گندله به فروش رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۴۸۷ هزار تن بود. حدود ۷۸ درصد این فروش از طریق بورس کالا انجام شد؛ رهیافتی که پس از آسیب‌دیدگی فولاد خوزستان و به‌منظور جذب مشتریان جدید در پیش گرفتیم و باعث شد هم فروش و هم نقدینگی شرکت در روزهای بحرانی متوقف نماند.

در مجموع توانستیم حدود ۸۰ درصد از برنامه تولید را تحقق بخشیم؛ نتیجه‌ای که با توجه به شرایط، حاصل همدلی و تلاش همه همکاران ما در منطقه سنگان است. از سایر دستاوردهای این دوره می‌توان به دریافت گواهی ISO 50001 و انطباق با استاندارد ملی معیار مصرف انرژی، انتخاب شدن برای هفتمین سال پیاپی به‌عنوان واحد نمونه صنعتی و معدنی استان خراسان رضوی، آستانه ورود نیروگاه اختصاصی ۴۲ مگاواتی به مدار و آماده شدن تصفیه‌خانه فاضلاب شهر خواف برای بهره‌برداری اشاره کرد.

با توجه به شتاب تحول فناوری در صنایع معدنی، سیمیدکو چه برنامه‌ای برای هوشمندسازی فرایندهای تولید، استفاده از فناوری‌های نوین و به‌کارگیری سیستم‌های دیجیتال در مدیریت عملیات معدنی و صنعتی دارد؟ این اقدامات چه تأثیری بر افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید خواهند داشت؟

اگر از زاویه ساختار بهای تمام‌شده و مهندسی فرایند به مجتمع‌های فرآوری سنگ‌آهن و گندله‌سازی نگاه کنیم، اتلاف منابع و هزینه‌های تحمیلی تولید اساساً در سه گلوگاه متمرکز است:

  1. نوسان در راندمان: در کارخانه‌ای نظیر گندله‌سازی، محصول معیوب مانند صنایع قطعه‌سازی دور ریخته نمی‌شود؛ بلکه انحراف دانه‌بندی یا افت کیفیت گندله خام، منجر به افزایش بار برگشتی، هدررفت رژیم حرارتی کوره، سایش مضاعف تجهیزات و تحمیل دوباره‌کاری به خط می‌شود.
  2. توقفات غیربرنامه‌ای و عدم‌النفع تجهیزات گلوگاهی: توقف ناگهانی تجهیزاتی چون بال‌میل‌ها، آسیاب‌های غلتکی (HPGR)یا فن‌های فشار کوره پخت، تنها هزینه تعویض یک قطعه نیست؛ بلکه ساعت‌ها افت پایداری خط، برهم‌خوردن تعادل متالورژیکی و از دست رفتن سهم تولید از ظرفیت اسمی کارخانه را در پی دارد.
  3. شدت مصارف ویژه انرژی و مواد سایشی: در خطوط خردایش و پخت، بهینه نبودن پارامترهای عملیاتی مستقیماً به افزایش مصرف ویژه گاز طبیعی، افزایش مصرف برق به‌ازای هر تن محصول و مصرف مازاد گلوله‌های آسیاب و بایندرها می‌انجامد.

بر همین اساس، برنامه هوشمندسازی سیمیدکو با هدف مهار همین سه کانون هزینه تدوین شده است. گفتنی است در خصوص تکامل هوشمند‌سازی به زیرساخت داده و عملیات کارخانه‌ای و پایش آنلاین مشخصات آن توجه ویژه‌ای شده است.

زیرساخت داده؛ نقطه آغاز پیوستگی سامانه‌ها

پیش‌نیاز هر گام هوشمندی، ثبت دقیق و ساختاریافته داده‌هاست. با استقرار سامانه ERP جامع تحت وب از سال ۱۴۰۴، جریان پیوسته ثبت داده‌های تولید، کیفیت، نگهداری و تعمیرات و منابع انسانی تثبیت شد. در ادامه این مسیر، با الحاق ماژول‌های پایش انرژی و سیالات، ریشه‌یابی توقفات، سیستم اطلاعات آزمایشگاهی و مدیریت مواد اولیه، بستر لازم برای پایش یکپارچه شاخص‌ها فراهم آمد تا تحلیل داده‌ها بر مبنای ارقام موثق صورت پذیرد.

عملیات کارخانه‌ای و پایش آنلاین مشخصات

در سطح خطوط تولید، اولویت ما حذف خطاهای انسانی در پایش پارامترهای حساس است. در خط گندله‌سازی، پروژه اندازه‌گیری آنلاین ابعاد و توزیع دانه‌بندی گندله خام با تکیه بر فناوری بینایی ماشین و پردازش تصویر در حال پیاده‌سازی است تا اصلاح دانه‌بندی روی دیسک‌ها پیش از ورود به کوره صورت گیرد و از بروز نوسان در پخت جلوگیری شود. همچنین استقرار نمونه‌بردارهای خودکار مکانیکی روی جریان سنگ‌آهن ورودی و محصول نهایی در برنامه قرار دارد تا ضریب خطای انسانی در نمونه‌برداری سنتی به حداقل برسد.

شرکت سناباد به‌عنوان یکی از مجموعه‌های فعال در زنجیره تأمین مواد اولیه صنعت فولاد کشور و از بازیگران مهم منطقه معدنی سنگان، چه جایگاهی در تأمین پایدار خوراک واحدهای فولادی دارد؟

تأمین پایدار، یک وعده نیست؛ نتیجه جمع چند ظرفیت است که باید هم‌زمان تضمین شوند: ظرفیت اسمی تولید، پایداری آب، برق، گاز و خوراک ورودی. سیمیدکو در کنار بزرگ‌ترین معدن سنگ‌آهن خاورمیانه در منطقه سنگان مستقر است و از این مزیت جغرافیایی به‌خوبی بهره می‌برد.

عملکرد واقعی نسبت به ظرفیت اسمی گویاست: از بدو راه‌اندازی بیش از ۲۰ میلیون تن کنسانتره تولید کرده‌ایم و ظرفیت اسمی در چهار سال گذشته همواره پشت سر گذاشته شده است؛ به‌نحوی که میانگین تولید کنسانتره در چند سال اخیر به حدود ۲٫۶ میلیون تن در سال رسیده است. در کارخانه گندله‌سازی نیز تاکنون بیش از ۹ میلیون تن گندله تولید شده است.

اما حوزه‌های پشتیبان، همان حلقه‌هایی هستند که در روز سخت، تفاوت ایجاد می‌کنند. ما نخستین گواهی سپرده کالایی گندله کشور را به نام سیمیدکو در بورس کالای ایران عرضه نموده‌ایم، بارگیرخانه ریلی فعالیت‌مان را برای مشتریان تسهیل کرده و نخستین انبار اختصاصی گمرک منطقه سنگان را در اختیار داریم. در حوزه پایداری منابع نیز ۸۵ درصد آب باطله بازچرخانی می‌شود و سال گذشته بیش از ۳٫۶ میلیون مترمکعب آب به چرخه تولید بازگشت؛ پساب شهر خواف نیز به همین چرخه اضافه شده است. نیروگاه اختصاصی ۴۲ مگاواتی در آستانه بهره‌برداری نیز تکمیل‌کننده این ظرفیت‌هاست.

در شرایطی که افزایش بهره‌وری به یکی از ضرورت‌های رقابت‌پذیری صنایع معدنی تبدیل شده است، سیمیدکو چه برنامه‌ای برای نوسازی تجهیزات، بومی‌سازی فناوری و کاهش هزینه تمام‌شده تولید دارد؟

ما بهره‌وری را با عدد دنبال می‌کنیم، نه با شعار. شاخص بهره‌وری کل عوامل ما در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۵ درصد نسبت به سال ۱۴۰۱ افزایش یافته است؛ برای پیگیری منسجم این مسیر، امسال «دفتر تحول استراتژیک» را راه‌اندازی کرده‌ایم و هم‌اکنون بیش از ۱۰۰ پروژه بهبود در آن در جریان است.

در حوزه بومی‌سازی، سبد اقلام بومی‌شده از ۴۰۰ قلم به ۹۵۸ قلم رسیده است؛ طیف این اقلام از پمپ‌ها و شفت‌ها تا سرندها و قطعات سنگ‌شکن را در بر می‌گیرد. تعمیر ریکلایمر خطی، آسیاب غلتکی فشار بالا (HPGR) و استکر/ریکلایمر دوار را با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی انجام داده‌ایم و در تعمیرات سالانه امسال، ۱۳۲ قلم قطعه کارخانه گندله‌سازی در کارگاه خودمان ساخته شد؛ اتفاقی که هم هزینه را کاهش می‌دهد و هم زمان توقف را.

در حوزه پژوهش نیز تعداد طرح‌های مشترک با دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان از ۳ طرح در سال ۱۴۰۲ به ۱۳ طرح در امسال رسیده است؛ از کاهش گوگرد کنسانتره و بازیافت حرارت کوره گندله‌سازی تا استفاده از باطله. راه‌اندازی پایلوت‌پلنت احیاپذیری گندله نیز قدم جسورانه ما در مسیر زنجیره‌های نوین فولاد است.

چشم‌انداز توسعه سیمیدکو در افق چند سال آینده چیست؟

چشم‌انداز ما روشن است: تبدیل شدن به برترین مجموعه فولادی شمال‌شرق کشور در زنجیره «از معدن تا محصول نهایی». برای رسیدن به این نقطه، دو مسیر اصلی را پیش گرفته‌ایم.

مسیر نخست، افزایش ظرفیت کنسانتره و گندله‌سازی به مجموع ۵ میلیون تن در سال است. خوشبختانه زیرساخت‌های لازم، از سنگ‌شکن و نوارهای انتقال تا آب و برق، تا حد زیادی آماده شده و مسیر افزایش ظرفیت باز است.

مسیر دوم، ورود به حلقه آهن‌سازی است. کمبود اصلی زنجیره فولاد شرق کشور، در حلقه آهن اسفنجی است و ما با پروژه مگامدول آهن اسفنجی تربت حیدریه با ظرفیت ۱٫۷ میلیون تن در سال، هم این خلأ را پر می‌کنیم و هم دسترسی شرق کشور به فناوری آهن‌سازی و ارزش افزوده بیشتر را فراهم می‌آوریم.

  • منبع خبر : فلزات آنلاین