با شتاب گرفتن حرکت جوامع بهسوی انقلاب صنعتی نسل چهارم و پنجم و گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، ضرورت نوآوری در خطوط تولید صنایع، بهویژه صنعت مادر و استراتژیک فولاد بیش از پیش احساس میشود. ایران بهعنوان یکی از ده فولادساز برتر جهان، نیازمند تحول فناورانه در راستای تولید محصولات جدید و ارزشافزا است.
در همین راستا، گروه فولاد خوزستان با تکیه بر دانش فنی و تجربه کارشناسان خود، از طریق شرکت توسعه اقتصادی پایدار فراگیر (تافکو) توانسته است گامهای موثری در مسیر نوآوری و بومیسازی بردارد. تافکو که در سال ۱۳۹۷ تأسیس شده، مأموریت اصلی خود را بومیسازی قطعات و تجهیزات صنایع فولادی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان تعریف کرده است.
این شرکت در هفت محور اصلی شامل مهندسی معکوس، انتقال فناوری، حمایت از تولیدکنندگان داخلی، مشارکت با شرکتهای EPC، و ارائه خدمات مهندسی و تأمین فعالیت میکند و امروز بهعنوان یکی از قطبهای نوآوری و بومیسازی در صنعت فولاد کشور شناخته میشود.
تافکو با تولید دو محصول نوآورانه «تافکوت» و «تافگارد» توانسته گام بزرگی در مسیر فناوریمحوری فولاد بردارد. «تافکوت» برای نخستینبار در جهان بهعنوان پوششی محافظ برای آهن اسفنجی طراحی شد تا از خودسوزی، سایش و اکسیداسیون جلوگیری کند و قابلیت نگهداری و صادرات محصول را افزایش دهد.
همچنین محصول «تافگارد» برای نخستینبار در کشور تولید شد و با ساختاری از آلومینا و منیزیم اکسید، مانع ورود سرباره به فولاد مذاب میشود؛ این محصول با افزایش خلوص فولاد، کاهش مصرف انرژی و صرفهجویی در هزینهها، گامی در مسیر تولید فولاد سبز محسوب میشود.
به گفته سعید قاسمزاده، مدیرعامل تافکو، این شرکت در مسیر توسعه نوآوری از معدن تا محصول نهایی حرکت میکند و برنامه دارد تا سال ۱۴۰۴ محصولات نوآورانه جدیدی را به بازار عرضه کند. او تأکید دارد که آینده فولاد ایران در ارزش افزوده، فناوری و نوآوری نهفته است، نه در صرف افزایش ظرفیت تولید.
در دنیایی که هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و فناوریهای نوظهور، چهره صنایع را دگرگون کردهاند، فولاد نیز دیگر صرفاً محصولی خام نیست، بلکه تبدیل به صنعتی مبتنی بر دانش، داده و نوآوری شده است. در همین راستا، خبرنگار ما با سعید قاسمزاده، مدیرعامل شرکت توسعه اقتصادی پایدار فراگیر (تافکو) گفتوگویی انجام داده است تا از نگاه او به آینده صنعت فولاد ایران و جایگاه نوآوری در این مسیر آگاه شویم.
سؤال: آقای قاسمزاده، به نظر شما فولاد ایران در چه نقطهای از مسیر جهانی نوآوری ایستاده است؟
قاسمزاده: اگر بخواهیم منصفانه نگاه کنیم، ایران امروز از نظر حجم تولید جزو ده فولادساز برتر جهان است، اما در شاخص «نوآوری صنعتی» هنوز با جایگاه مطلوب فاصله دارد. دلیلش این است که برای سالها تمرکز ما فقط بر ظرفیت تولید بوده و نه بر ارزش افزوده محصول. اما خوشبختانه در چند سال اخیر، نسل جدیدی از شرکتها مثل تافکو ظهور کردهاند که نگاهشان از ساخت و تولید صرف، به سمت خلق فناوری و محصولهای دانشبنیان تغییر کرده است.
سؤال: نوآوری در فولاد معمولاً با هزینه بالا و ریسک زیاد همراه است. تافکو چطور توانست به این حوزه ورود کند؟
قاسمزاده: ما از دل تجربههای عملیاتی گروه فولاد خوزستان متولد شدیم و نیاز واقعی صنعت را لمس میکردیم. بنابراین، نوآوری برای ما یک پروژه نبود، بلکه یک ضرورت بود. در ابتدای مسیر، بومیسازی تجهیزات و قطعات حیاتی را هدف گرفتیم تا وابستگی کاهش یابد. اما خیلی زود دریافتیم که صرفاً جایگزینی واردات کافی نیست؛ باید فناوری تولید را ارتقا دهیم. از همینجا ایدههایی مثل «تافکوت» و «تافگارد» شکل گرفتند — محصولاتی که امروز از آنها به عنوان نماد نوآوری ایرانی در فولاد یاد میشود.
سؤال: برخی کارشناسان معتقدند که صنعت فولاد باید از نوآوری عبور کرده و به سمت دیجیتالیسازی کامل برود. دیدگاه شما چیست؟
قاسمزاده: من معتقدم نوآوری و دیجیتالیسازی دو روی یک سکهاند. نمیتوان بدون نوآوری به دیجیتالسازی واقعی رسید. امروز دنیا به سمت فولاد هوشمند حرکت میکند؛ یعنی جایی که زنجیره تولید، از معدن تا شمش، با داده و هوش مصنوعی کنترل میشود. ما در تافکو، در حال طراحی پروژههایی هستیم که در آینده بتواند کارخانههای فولاد خوزستان را به یک «پایلوت فولاد هوشمند» در کشور تبدیل کند. این، همان جایی است که انقلاب صنعتی پنجم در فولاد ایران آغاز خواهد شد.
سؤال: در صحبتهای شما بارها به مفهوم «فولاد سبز» اشاره شده است. این موضوع در برنامه تافکو چه جایگاهی دارد؟
قاسمزاده: فولاد سبز یعنی فولادی که با کمترین مصرف انرژی و حداقل انتشار آلاینده تولید شود. ما با محصولاتی مثل «تافگارد» به سمت همین هدف میرویم؛ چراکه این محصول باعث کاهش مصرف انرژی و افزایش خلوص فولاد میشود. اما برنامه بلندمدت ما فراتر از آن است. ما به دنبال فناوریهایی هستیم که بتوانند در آینده تولید فولاد بدون کربن را ممکن کنند. درواقع، فولاد سبز برای ما یک شعار نیست، بلکه استراتژی بقا در بازارهای آینده است.
سؤال: چشمانداز تافکو تا پایان ۱۴۰۴ چیست؟
قاسمزاده: ما میخواهیم تافکو نهفقط در ایران بلکه در منطقه به عنوان برند نوآوری در فولاد شناخته شود. در حال حاضر چند پروژه تحقیقاتی جدید در دست داریم که مربوط به کنترل کیفیت هوشمند، مدیریت مصرف انرژی و طراحی پوششهای نوین برای افزایش دوام محصولات فولادی است. امیدواریم در سال ۱۴۰۴ بتوانیم نخستین خط تولید صنعتی یکی از این فناوریها را افتتاح کنیم.
سؤال پایانی: اگر بخواهید صنعت فولاد ایران را در یک جمله توصیف کنید، چه میگویید؟
قاسمزاده: فولاد ایران، در آستانه یک جهش فناورانه است؛ فقط باید باور کنیم که آینده این صنعت، دیگر در وزن تولید نیست، بلکه در وزن فکر و فناوری است.
مصاحبه با مدیرعامل تافکو نشان داد که مسیر آینده فولاد ایران، نه از دل کورهها بلکه از دل آزمایشگاههای نوآوری و مراکز تحقیقاتی خواهد گذشت. محصولاتی همچون تافکوت و تافگارد، تنها آغاز راهاند؛ راهی که مقصد آن، صنعتی هوشمند، سبز و دانشبنیان است.
Thursday, 4 June , 2026