بر اساس این آمار، تولید محصولات میانی فولاد کشور در ۹ ماهه سال ۱۴۰۴ با رشد ۷.۴ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته همراه بوده و تولید کل محصولات فولادی نیز ۱.۱ درصد افزایش یافته است. افزون بر این، رشد قابل توجه تولید آهن اسفنجی (۱۲.۲ درصد)، کنسانتره سنگ‌ آهن (۷.۷ درصد) و گندله (۲.۳ درصد) نشان می‌دهد زنجیره فولاد ایران، علی‌رغم چالش‌ها، هم‌چنان از پویایی نسبی برخوردار است.

این رشد در شرایطی محقق شده که صنعت فولاد طی سال‌های گذشته با محدودیت‌های شدید گاز و برق، به ویژه در فصول سرد و گرم سال، مواجه بوده است. از همین رو، تداوم افزایش تولید را نمی‌توان تنها نتیجه عوامل مقطعی دانست، بلکه باید آن را حاصل مجموعه‌ای از تصمیمات راهبردی فولادسازان، به ویژه در حوزه مدیریت انرژی و توسعه نیروگاه‌های خود تأمین ارزیابی کرد.

یکی از مهم‌ترین متغیر‌های اثرگذار بر عملکرد فولادسازان در سال جاری، ورود تدریجی نیروگاه‌های خودتأمین به مدار تولید بوده است. در سال‌های اخیر، شرکت‌های بزرگ فولادی با درک ریسک بالای وابستگی کامل به شبکه سراسری برق، سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای را برای احداث نیروگاه‌های اختصاصی آغاز کردند، اقدامی که امروز آثار آن در آمار تولید نمایان شده است.

بخشی از رشد تولید فولاد در ۹ ماهه ۱۴۰۴ را می‌توان مستقیماً به کاهش توقف‌های تولید ناشی از قطعی برق نسبت داد. نیروگاه‌های خودتأمین به فولادسازان این امکان را داده‌اند که حتی در دوره‌های اوج مصرف برق، خطوط تولید خود را فعال نگه دارند یا دست کم افت تولید را به حداقل برسانند. این موضوع به ویژه در واحد‌های احیای مستقیم و تولید آهن اسفنجی اهمیت دو چندان دارد، واحد‌هایی که وابستگی بالایی به انرژی پایدار دارند.

در کنار توسعه زیرساخت‌های تولید برق، تغییر رویکرد فولادسازان از مدیریت واکنشی به مدیریت راهبردی انرژی نیز نقش مهمی در ثبت رشد تولید ایفا کرده است. بهینه‌سازی مصرف گاز، تغییر زمان‌بندی تولید، استفاده از فناوری‌های کم مصرف‌تر و ارتقای بهره‌وری خطوط تولید، از جمله اقداماتی بوده که به کاهش اثر محدودیت‌های انرژی کمک کرده است.

کاهش محدودیت‌های گازی در پاییز امسال نسبت به سال گذشته، هر چند عامل مؤثری در افزایش تولید بوده، اما به تنهایی نمی‌تواند رشد ۷.۴ درصدی محصولات میانی را توضیح دهد. واقعیت آن است که فولادسازان با تجربه سال‌های گذشته، برای سناریو‌های مختلف کمبود انرژی آماده‌تر شده‌اند و همین آمادگی، تاب‌آوری صنعت فولاد را افزایش داده است.

با وجود ثبت رشد تولید، بررسی دقیق آمار‌ها نشان‌دهنده برخی عدم توازن‌ها در زنجیره فولاد است. رشد ۱۲.۲ درصدی تولید آهن اسفنجی در مقابل افزایش تنها ۲.۳ درصدی تولید گندله، هشداری جدی برای ماه‌های آینده محسوب می‌شود. این شکاف می‌تواند در صورت تداوم، منجر به کمبود مواد اولیه برای واحد‌های احیای مستقیم شود. موضوعی که در نهایت خود را به صورت افت تولید یا افزایش هزینه‌ها نشان خواهد داد.

افزایش تولید آهن اسفنجی به طور عمده ناشی از ورود ظرفیت‌های جدید به مدار تولید بوده، اما اگر توسعه بخش بالادستی زنجیره همگام با آن پیش نرود، مزیت‌های حاصل از رشد فعلی می‌تواند به سرعت تضعیف شود. از این منظر، مدیریت انرژی هر چند عامل مهمی در رشد تولید است، اما برای پایداری این رشد، سیاست‌گذاری در حوزه مواد اولیه نیز ضروری خواهد بود.

در سوی دیگر، کاهش تولید تیرآهن (۲۱.۶ درصد) و افت تولید ورق‌های فولادی نشان می‌دهد که رشد تولید فولاد یکنواخت نبوده و برخی بخش‌ها تحت تأثیر شرایط بازار با افت مواجه شده‌اند. کاهش تولید تیرآهن به طور عمده به تغییرات خطوط تولید ذوب آهن اصفهان و حرکت به سمت تولید اقتصادی‌تر باز می‌گردد، در حالی که افت تولید ورق‌های فولادی بیش از هر چیز ناشی از رکود بازار داخلی، موانع صادراتی و تداوم واردات است.

این وضعیت بیان‌گر آن است که رشد تولید فولاد در سال ۱۴۰۴ بیش از آنکه حاصل رونق بازار باشد، نتیجه مدیریت عرضه و انرژی است.

آمار ۹ ماهه فولاد ایران نشان می‌دهد این صنعت توانسته در یکی از دشوارترین دوره‌های خود، مسیر رشد را حفظ کند. بخش مهمی از این موفقیت، مرهون سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خودتأمین، بهبود مدیریت انرژی و افزایش تاب‌آوری تولید است. با این حال، تداوم این روند نیازمند توجه جدی به توازن زنجیره فولاد، رفع موانع صادراتی و تکمیل زیرساخت‌های انرژی است. در غیر این صورت، رشد فعلی می‌تواند در ماه‌های آینده با چالش‌های جدی مواجه شود، چالش‌هایی که تنها با نگاه راهبردی و تصمیم‌گیری‌های هماهنگ قابل مدیریت خواهند بود.